Artykuły
Nasi przyjaciele

Samobójstwa są drugą (po wypadkach)  przyczyną zgonów młodych ludzi. Większość aktów samobójczych jest dokonywanych w stanie depresyjnym, których objawy można rozpoznać stosunkowo wcześnie i udzielić pomocy. W materiale chcę wszystkim zainteresowanym przedstawić: 

  • sygnały mogące świadczyć o występowaniu depresji u dziecka,
  • czynniki ryzyka i czynniki chroniące dziecko przed depresją,
  • czynnika ryzyka i czynniki chroniące przed próbami samobójczymi,
  • sygnały zagrożenia możliwością podjęcia próby samobójczej.

 

Objawy depresji u dzieci i młodzieży 

Objawy depresji u dzieci i młodzieży według E. Pużyńskiej:

Na poziomie wewnętrznym Na poziomie zachowania się
  • smutek, rozpacz,
  • poczucie beznadziejności,
  • pustka wewnętrzna,
  • lęk, niepokój,
  • niska samoocena (jestem do niczego, nie dam rady)
  • niewiara we własne siły,
  • brak poczucia sensu życia (nikt mnie nie kocha)
  • nuda,
  • brak wiary w przyszłość,
  • poczucie osamotnienia ( nikomu na mnie nie zależy),
  • zagubienie,
  • poczucie winy,
  • słaba tolerancja na sytuacje stresujące,
  • chwiejność emocji – od euforii do rozpaczy,
  • gniew, złość
  • bóle głowy,
  • dolegliwości somatyczne,
  • zaburzenia łaknienia ( brak apetytu, bulimia, anoreksja),
  • zaburzenia snu ( bezsenność, nadmierna senność),
  • moczenie nocne,
  • ciągłe zmęczenie,
  • fobie szkolne,
  • ociężałość, apatia, zahamowanie , mutyzm,
  • bezradność, izolacja od otoczenia,
  • niechęć do aktywności,
  • brak dbałości o wygląd,
  • zaniedbywanie obowiązków,
  • roztargnienie,
  • brak zainteresowania otoczeniem i życiem,
  • ucieczka w świat fantazji,
  • autoerotyzm, nadużywanie używek,
  • niepokój ruchowy,
  • ucieczki,
  • wagary,
  • złośliwość wobec otoczenia,
  • drażliwość, napady wściekłości, dewastacja,
  • zachowania prowokacyjne, prowokujący ubiór, ( pozowanie na dziwaka i oryginała),
  • samookaleczania się,
  • próby samobójcze,
  • samobójstwo

 

Jak widać depresja objawia się w różnorodny sposób, często odległy od potocznego rozumienia depresji, która kojarzy się najczęściej ze smutkiem i apatią. Natomiast agresję, roztargnienie, niepokój ruchowy trudno skojarzyć z depresją. Nietypowość objawów młodzieńczej depresji skłoniła psychiatrów do wprowadzenia pojęcia depresja bez depresji.

 

Zaobserwowanych u dziecka objawów depresji nie można lekceważyć, ponieważ często prowadzą do działań autodestrukcyjnych

 

Uwaga

U dzieci w wieku 6-12 lat depresję charakteryzuje somatyzacja, czyli przeważają dolegliwości fizyczne- uczucie słabości i zmęczenia, brak apetytu, bóle głowy, brzucha, mięśni. Dominuje apatia i trudności w koncentracji uwagi, co przekłada się na problemy w nauce.

U dzieci w młodszym wieku szkolnym, często w obrazie depresji dominuje niepokój, rozdrażnienie, rozproszenie uwagi, ciągła i nadmierna aktywność bez przerwy na odpoczynek, co błędnie jest interpretowane jako ADHD.

 

Epizody depresji w okresie dojrzewania zdarzają się stosunkowo często. Polskie badania wskazują na ich rozpowszechnienie w populacji nastolatków 27-54 % w zależności od fazy dojrzewania i środowiska. Depresja w okresie dojrzewania ma wieloczynnikowe uwarunkowania: zmiany hormonalne, rozwój nowych funkcji poznawczych, zmiana środowiska, wzrost wymagań, presja ze strony rodziców, nauczycieli, rówieśników, konflikt interesów, podejmowanie nowych ról społecznych a także budowanie własnej tożsamości. Zmiany te wymagają uruchomienia zdolności adaptacyjnych, wywołują duże napięcia i są powodem wysokiego poziomu stresu.

Co predysponuje dziecko do wystąpienia depresji?

Czynników ryzyka wystąpienia depresji jest wiele, oto kilkanaście wymienianych przez wielu badaczy i praktyków.

Czynniki ryzyka depresji

  • Symptomy, takie jak: lęk, zaburzania zachowania, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia odżywiana się;
  • Wiek – końcowa faza okresu dojrzewania ( 15-19 lat);
  • Płeć –dziewczęta, kobiety częściej;
  • Depresyjni rodzice;
  • Wcześniejsze epizody depresji;
  • Stresujące wydarzenia życiowe;
  • Niska samoocena, brak kompetencji społecznych, neurotyzm;
  • Rozwód, separacja lub poważne konflikty pomiędzy rodzicami;
  • Styl wychowania oparty na nadmiernym kontrolowaniu dziecka;
  • Wykorzystywanie seksualne we wczesnym dzieciństwie;
  • Pochodzenie: niski statut społeczno-ekonomiczny;
  • Niska sprawność intelektualna, trudności w nauce;
  • Obniżenie się osiągnięć szkolnych;
  • Ubogie relacje z rówieśnikami;
  • Zmiany hormonalne w okresie pokwitania;
  • Zaburzenia snu;
  • Fizyczne dolegliwości.

Jak widać czynników predysponujących do pojawienia się depresji u dziecka jest wiele, czynników chroniących jest znacznie mniej i dlatego ich znajomość jest szczególnie ważna, by próbować skutecznie wspierać swoje dziecko czy ucznia.

 

Czynniki chroniące przed depresją: 

  • dobre relacje z rówieśnikami;
  • dobre relacje, co najmniej z jednym z rodziców;
  • dainteresowania, hobby, pasje, zajęcia dodatkowe.

Depresja manifestuje się w najbardziej dramatyczny sposób w okresie dojrzewania poprzez próby samobójcze i samobójstwa dokonane. Szacuje się, że na jedno samobójstwo przypada około 100 prób samobójczych. Według WHO 90% aktów samobójczych dokonywanych jest w nastroju lub stanie depresyjnym. Samobójstwo rzadko występuje nagle. Tu również jest mowa o czynnikach zwiększających ryzyko samobójstw.Większość z nich ma swoje źródło w rodzinie bądź szkole.

 

Czynniki ryzyka samobójstw uczniów: 

Rodzina Szkoła
  • konflikty,
  • presja,
  • przemoc,
  • autokratyczny styl wychowania,
  • uzależnienia,
  • bezrobocie rodziców,
  • ubóstwo,
  • brak poczucia przynależności
  • nastawienie na wyniki przy braku wsparcia,
  • negatywny klimat społeczny: podmiotowe traktowanie ucznia, wrogość, przemoc rówieśnicza,
  • brak poczucia bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego,
  • tolerowanie lub niezauważanie kontaktu uczniów ze środkami psychoaktywnymi,
  • brak oferty zajęć pozalekcyjnych rozwijających zainteresowania,
  • brak ofert pomocy psychologiczno-pedagogicznej 

 

Czynniki chroniące młodzież przed samobójstwem: 

  • spójna rodzina, oparta na szacunku, współpracy, wsparciu,
  • duża odporność na stres,
  • poczucie satysfakcji wynikające z osiągnięć szkolnych,
  • poczucie więzi ze szkołą,
  • dobre relacje z rówieśnikami,
  • umiejętność poszukiwania pomocy i porady u innych,
  • umiejętności interpersonalne: kontrolowanie impulsów, umiejętność rozwiązywania konfliktów,
  • poczucie przynależności do społeczności szkolnej, odpowiedzialność za siebie i innych,
  • poczucie sensu życia, zaufanie do siebie i innych,
  • stabilne, bezpieczne środowisko rodzinne i szkolne,
  • dostęp do pomocy psychologiczno-pedagogicznej i medycznej,
  • religijność.

 

Czynniki te wskazują jak ważne jest rozwijanie kompetencji wychowawczych, interpersonalnych rodziców i nauczycieli, by mogli udzielić wsparcia młodemu człowiekowi w kryzysie.

Im dłuższej działa czynnik destrukcyjny, tym większe zagrożenie. Młody człowiek w bardzo trudnej dla niego sytuacji doświadcza silnych emocji: lęk, gniew, poczucie wstydu i upokorzenia, żal, poczucie winy i smutku, które po pewnym czasie doprowadzają do przeciążenia emocjonalnego i depresji. Przy braku wsparcia i pomocy może uznać swoją sytuację za beznadziejną i zacząć uciekać przed cierpieniem.

Badania suicydologów wykazują, że 80% osób, które zamierza popełnić samobójstwo, usiłuje wcześniej w rozmaity sposób powiadomić o tym najbliższe otoczenie.

Wielu uczniów, którzy trafiają do poradni psychologiczno-pedagogicznej w związku z trudnościami wychowawczymi sygnalizowanymi przez szkołę czy rodziców: obniżenie motywacji do nauki, wagary, agresja, niekontrolowane wybuchy złości, bunt, w rozmowach z terapeutami ujawniają myśli i próby samobójcze, które towarzyszą im już od dawna. Warto, więc poznać i zauważać sygnalizujące zagrożenie samobójstwem zachowania młodego człowieka, by reagować, kiedy jest jeszcze czas.

Sygnały zagrożenia

Wczesne sygnały ostrzegawcze

  • wycofywanie się z kontaktów z rodziną i przyjaciółmi, odwracanie się od nich,
  • zainteresowanie śmiercią,
  • wyraźne zmiany osobowości i poważne zmiany nastroju,
  • trudności z koncentracją,
  • trudności w szkole- obniżenie wyników w nauce,
  • zaburzenia jedzenia (utrata apetytu, objadanie się),
  • zaburzenia  snu (bezsenność lub nadmierna senność),
  • utrata zainteresowania rozrywką,
  • częste uskarżanie się na fizyczne dolegliwości,
  • nieustanne znudzenie,
  • utrata zainteresowań do rzeczy i spraw, które do tej pory były ważne,

 

Sygnały alarmujące - wysokie zagrożenie:

  • rozmawianie o samobójstwie lub o jego planowaniu,
  • wzrost impulsywności: agresja i przemoc,
  • zachowania buntownicze lub ucieczkowe ( wynikające z ogromnego napięcia emocjonalnego),
  • nagłe ekscesy alkoholowe lub narkotykowe („ znieczulanie się” lub „ wołanie o pomoc”),
  • odrzucenie pomocy: poczucie, że udzielenie pomocy już jest niemożliwe,
  • oskarżanie się „ jestem złym człowiekiem”,
  • wypowiadanie komunikatów na temat beznadziejności życia, braku wyjścia, beznadziejności,
  • odrzucanie otrzymywanych nagród, pochwał,
  • Używanie komunikatów typu: „ Niedługo przestanę być dla Ciebie problemem”, „ To już na nic się nie zda”, „ Już się nie zobaczymy”, „ Jestem niczym”, „ Nie warto się mną zajmować”, „ Chciałbym umrzeć”, „ Nie powinnam się urodzić”
  • nagłe przejście z depresji do stanu pogody i zadowolenia – co zwykle oznacza, ze dziecko po okresie walki wewnętrznej podjęło już decyzję o ucieczce od problemów i zakończeniu swojego życia,
  • rozdawanie kolegom swoich ulubionych przedmiotów, zwierzaków w dobre ręce,
  • ujawnianie myśli i tendencji samobójczych w utworach literackich i plastycznych,
  • słuchanie mrocznej muzyki,
  • fascynacja muzyką wcześnie zmarłych muzyków, często samobójców.

 

 

Jeżeli w ciągu ostatnich kilku tygodni lub dłużej nauczyciel, koledzy, zaobserwowali u ucznia co najmniej cztery z wymienionych wyżej sygnałów, zwłaszcza z czerwonej listy, szkoła powinna podjąć natychmiastowe działania, by rodzice udali się z dzieckiem do Poradni Zdrowia Psychicznego, aby psychiatra zweryfikował nasze podejrzenia i podjął terapię.

 


Opracowała Teresa Rudzińska - w oparciu o materiały ORE „ Zapobieganie samobójstwom dzieci i młodzieży” Joanna Szymańska 

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja