Artykuły
Nasi przyjaciele

Mediacja (łac. mediare - być w środku) to dobrowolny i poufny proces dochodzenia do rozwiązania sporu, prowadzony w obecności osoby neutralnej - mediatora. Mediacje różnią się od rozstrzygnięć instytucjonalnych przede wszystkim tym, że ich celem nie jest ustalenie,kto ma rację, ale wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego strony sporu. Mediator nie ma władzy podejmowania decyzji merytorycznych. Jego celem jest pomoc skłóconym stronom w dobrowolnym osiągnięciu ich własnego, wzajemnie akceptowanego porozumienia w spornych kwestiach. Strony konfliktu najpełniej znają swoje potrzeby i dlatego w mediacji traktowane są jak eksperci od rozwiązań sporu, którego są uczestnikami. W rezultacie to wyłącznie od nich zależy kształt ostatecznego porozumienia. Mediatorzy nie narzucają rozwiązań i nie rozstrzygają sporu. Zaakceptują także brak porozumienia, jeżeli taka będzie wola stron.

    Mediacja koncentruje się na potrzebach i interesach uczestników konfliktu. Stwarza możliwość wypowiedzenia swoich racji w sposób spokojny i przemyślany, co jest możliwe dzięki obecności osoby pośredniczącej w rozmowie, jaką jest mediator.

   Decyzja o podjęciu mediacji zależy tylko i wyłącznie od zainteresowanych osób. Każda ze stron,jak również mediator, ma możliwość przerwania mediacji jeżeli nie widzi szans na wypracowanie porozumienia lub gdy nie będzie miała chęci na dalszy udział w mediacji.

Zasady mediacji

Mediacja oparta jest na następujących zasadach:

  1. Dobrowolności – oznacza to, że nikt nie ma prawa przymuszać kogokolwiek do , czy stosować nacisk lub manipulację psychiczną dla spowodowania przystąpienia do mediacji. Zasada dobrowolności odnosi się do każdego etapu postępowania mediacyjnego: zarówno na początku jak i w trakcie mediacji każda ze stron może zrezygnować z uczestniczenia w niej, co nie pociąga za sobą żadnych negatywnych skutków. Zgoda na udział w mediacji musi być wyrażona na początku procesu, powinna także być potwierdzona wtedy, kiedy strony dokładnie wiedzą o jakie postępowanie chodzi.

  2. Poufności – oznacza, że mediator jest zobowiązany do przestrzegania poufnego charakteru postępowania mediacyjnego. Rozmowy prowadzone w trakcie mediacji są poufne i nie można się na nie później powoływać w innych postępowaniach, chyba że strony wyrażą na to zgodę,lub o to poproszą. Sporządzane przez mediatora sprawozdanie także nie może ujawniać przebiegu spotkania mediacyjnego ani też zawierać żadnych osądów dotyczących zachowania się stron w trakcie mediacji. Jednakże, jak można przeczytać w komentarzu do Rekomendacji Rady Europy, w przypadku poważnych przestępstw należy znaleźć równowagę pomiędzy zasadą poufności i potrzebą zapobieżenia poważnej krzywdzie lub szkodzie. W przypadku uzyskania informacji o takiej sytuacji, mediator powinien poinformować o tym odpowiednie organy.

  3. Bezstronności – oznacza, że mediator nie popiera żadnej ze stron, lecz pomaga im w pełnym uczestniczeniu i osiąganiu korzyści z mediacji. Mediator nie może być także postrzegany przez strony jako osoba zaangażowana w konflikt z racji osobistych więzi łączących go z jedną ze stron lub z powodu wcześniejszych prób rozwiązania konfliktu. Mediatorowi nie wolno zajmować stanowiska w kwestii winy którejś ze stron, jego obowiązkiem jest takie kontrolowanie przebiegu mediacji aby strony odnosiły się do siebie z szacunkiem, czuły się bezpiecznie, miały poczucie, że mediator żadnej ze stron nie faworyzuje.

  4. Neutralności – oznacza, że mediatorowi nie wolno narzucać stronom rozwiązań, nawet wtedy,jeśli jest przekonany, że jego rozwiązanie jest najlepsze dla stron. Mediator może przez zadawanie odpowiednich pytań lub stosowanie innych technik mediacyjnych naprowadzać strony do odkrycia istoty konfliktu i oraz możliwości jego rozwiązania.

  5. Akceptowalności – oznacza, że strony mają prawo nie zgodzić się na daną osobę jako mediatora, który w ich przekonaniu może nie spełniać warunków bezstronności lub neutralności i mogą zażyczyć sobie innego mediatora. Ważne jest także aby przed podjęciem postępowania mediacyjnego strony jasno potwierdziły akceptację osoby mediatora. ( Mediacja jako instytucja dla pokrzywdzonego – dr Janina Waluk, Kwartalnik „Mediator” Nr 20)

 Procedura postępowania mediacyjnego

Najbardziej szczegółowy schemat postępowania mediacyjnego zaproponował znany autorytet w dziedzinie mediacji Christopher Moore, który w 1996 roku opisał 12 etapów mediacji, które mediator powinien zaplanować w swojej pracy: 

  1.  Nawiązanie kontaktu ze stronami sporu (zainicjowanie wstępnych kontaktów, budowanie wiarygodności, wyjaśnienie stronom istoty procesu, zmotywowanie stron do podjęcia mediacji - zwiększenie zaangażowania w procedurę mediacji, podtrzymywanie kontaktu).

  2. Wybór strategii prowadzenia mediacji (pomoc stronom w ocenie różnych sposobów rozwiązania konfliktu i dokonaniu wyboru potrzebnego im sposobu rozwiązania).

  3. Zbieranie i analizowanie podstawowych informacji (gromadzenie i analizowanie istotnych informacji o osobach uczestniczących w konflikcie, dynamice i istocie konfliktu;weryfikowanie dokładności danych; minimalizowanie wpływu nieścisłych i niedostępnych danych).

  4. Sporządzenie szczegółowego planu mediacji (ustalenie strategii i wynikających z nich typowych posunięć, które umożliwią stronom zmierzanie w kierunku porozumienia;ustalenie ewentualnych nietypowych interwencji odpowiadających specyfice konfliktu).

  5. Budowanie zaufania i współpracy (psychologiczne przygotowanie stron do udziału w negocjacjach na zasadnicze tematy, kierowanie silnymi emocjami stron, sprawdzenie percepcji i minimalizowanie wpływu stereotypów, budowanie zaufania i uznawania racji stron, wyjaśnianie, klaryfikacja wypowiedzi).

  6. Rozpoczęcie sesji mediacyjnej (otwarcie negocjacji pomiędzy stronami, stworzenie pozytywnej i otwartej atmosfery, ustalenie podstawowych "reguł gry" i zasad zachowania,pomoc stronom w wentylacji emocji, nakreślenie obszarów tematycznych i sprawdo dyskusji).

  7. Zdefiniowanie spraw i ustalenie planu (ustalenie szerokiego obszaru tematów interesujących obie strony, uzyskanie zgody stron na podjęcie określonych tematów w dyskusji,rozstrzygnięcie kolejności omawiania poszczególnych spraw).

  8. Odkrywanie ukrytych interesów stron (ustalenie rzeczywistych, proceduralnych i psychologicznych interesów stron, uświadomienie stronom ich wzajemnych interesów).

  9. Generowanie opcji rozwiązań (rozwijanie świadomości stron dotyczącej potrzeby tworzenia różnorodnych pomysłów rozwiązań, zmniejszenie przywiązania stron do swoich stanowisk i jedynych pomysłów rozwiązań, tworzenie rozwiązań przy użyciu przetargu biorącego pod uwagę stanowiska, jak również interesy stron).

  10. Ocena możliwości rozwiązań (przegląd interesów stron; ocena, na ile interesy stron mogą być zaspokojone w ramach dostępnych możliwości rozwiązań; ocena kosztów i korzyści płynących z wybrania określonych opcji).

  11. Przetarg końcowy (osiąganie porozumienia w drodze negocjacji poprzez stopniowe zbliżenie stanowisk, przejście do rozwiązań końcowych łączących uzgodnienia szczegółowe, uzgodnienie proceduralnych środków osiągania porozumienia w kwestiach merytorycznych, wypracowanie zasad akceptowanych przez obie strony)

  12. Osiągnięcie formalnego porozumienia (ustalenie proceduralnych kroków pozwalających na formalizowanie porozumienia, ustalenie procedury pozwalającej na ocenę i kontrolę zawartego porozumienia, sformalizowanie porozumienia i stworzenie mechanizmu zapewniającego wprowadzenie go w życie, ustalenie zasad gwarancji). Moore Ch. W.(1996) The Mediation Process: Practical Strategies for Resolving Conflict, San Francisco:Jossey-Bass Publishers, za H. Przybyła - Basista Proces mediacji rodzinnych - od teorii do praktyki, www.psychologia.edu.pl (29.05.2003).

      W polskim systemie prawnym mediacja stosowana jest w postępowaniu karnym,w sprawach nieletnich, w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz w sporach zbiorowych z zakresu prawa pracy. Stosowanie mediacji rodzinnej umożliwiła nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 172, poz. 1438). Zgodnie bowiem z art. 436 § 1 Kpc sąd może skierować strony do mediacji, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa. Skierowanie to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone.Do mediacji sąd może skierować strony w każdym stanie sprawy o rozwód lub separację w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny,alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację(445  Kpc), a także w myśl regulacji wynikającej z art. 570 kpc, sąd może zastosować mediacje w sprawach opiekuńczych, dotyczących określenia sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.

   W doktrynie panuje pogląd, zgodnie z którym mediacji nie należy przeprowadzać, jeżeli w rodzinie panuje przemoc, występuje uzależnienie bądź inne głębokie dysfunkcje. Wtedy warto polecić rozwodzącym się małżonkom specjalistyczną pomoc.

    W przypadku mediacji w sprawach rozwodowych, konflikty najczęściej związane są z wypracowaniem wzajemnie akceptowalnych zasad opieki nad dziećmi. Mediacja skoncentrowana na utworzeniu pomiędzy rozwodzącymi się rodzicami nowej relacji, nastawionej na sprawy wychowawcze dzieci, ich potrzeby, bezpieczeństwo, może pomóc ochronie dziecka i złagodzić skutki rozstania.

Dlaczego warto stosować mediacje w szkole?

   Mediacja jest potrzebna młodym ludziom, gdyż daje możliwość samodzielnego rozwiązania sporu,pozwala opanować emocje i konstruktywnie rozwiązać problemy. Co ważne, uczy rozmowy oraz daje szansę poznać, a także nazwać swoje uczucia i uczucia drugiej strony. Poza tym jest to nauka odpowiedzialności i konsekwencji swojego zachowania. Dla sprawcy pozwala zrozumieć wyrządzoną krzywdę i potrzebę zadośćuczynienia. Pokrzywdzony natomiast ma możliwość wyzbycia się lęku przed sprawcą i otrzymania zadośćuczynienia za doznane krzywdy. Ogólną korzyścią jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa w szkole i większa integracja społeczności szkolnej.

   Rolą pedagoga, nauczyciela jest zachęcanie uczniów do rozmowy. Podczas takiej rozmowy nauczyciel nie powinien oceniać uczniów, ani narzucać im żadnego rozwiązania. Najlepszym wyjściem jest obserwacja, podjęcie próby zrozumienia obu stron oraz zbieranie ich pomysłów,tak aby ułatwić uczniom samodzielne wypracowanie najlepszego rozwiązania.

   Nauczyciel - mediator zobowiązany do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji uzyskanych w czasie spotkań mediacyjnych. Zakończeniem mediacji jest pisemna umowa, która zawierać może przeprosiny, ofertę rekompensaty i sposób naprawy wyrządzonych szkód.

    Reguły i zasady mediacji szkolnych nie różnią się od tych, które stosujemy w innych rodzajach postępowań mediacyjnych. Podkreślić należy w szczególności jeszcze raz zasadę dobrowolności uczestnictwa, poufności treści spotkania, neutralności i bezstronności mediatora.

   Chcąc w szkole przeprowadzić mediację należy stworzyć szkolny punkt mediacyjny. Wśród nauczycieli wyłonić kandydatów na mediatorów na podstawie wcześniej opracowanych kryteriów i skierować takie osoby na szkolenie. Mediacja w szkole winna być również poprzedzona stosowną akcją informacyjną wśród uczniów i nauczycieli.

 


Natalia Górska -  ekspert Krajowej Rady Kuratorów w Warszawie, mediator sądowy w zakresie mediacji rodzinnej

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja