Artykuły
Nasi przyjaciele

Czy agresję można wyeliminować z naszego życia? To pytanie należy sobie zadać w momencie, kiedy rozważamy podejmowanie działań mających jej przeciwdziałać.

 Agresja jest nieodłączną częścią naszego życia. Agresja z frustracji, troszczy się przez całe dzieciństwo i okres dorastania o to, by widoczne były deficyty w zaspakajaniu ważnych potrzeb. Bez agresji nikt nie nauczyłby się granic społecznych, ponieważ podejmowane próby przeforsowania swojego zdania określają, jaką role każdy może zająć w grupie społecznej. Trudno też byłoby nauczyć się odwagi cywilnej, ponieważ oznacza to wystąpienie jeden krok przed tłum, powiedzenie "stop" i wstawienie się za słabszymi; przeciwstawienie się wewnętrznym i zewnętrznym oporom. 

    W agresji jednak ważny jest umiar. Dzieci nie pozwolą na to, aby nadmiernie agresywne dziecko w ich grupie stało się "szefem". Grupa obawia się przemocy i rozmyślnego niszczenia. Niekontrolowana agresja, która w konfliktowej sytuacji może dotknąć każdego tak samo nieoczekiwanie jak "nieprzyjaciół", nie jest akceptowana. Jednak osoba, która zajmuje w grupie główną pozycję, nie może mieć w sobie zbyt mało agresywności. Gdyby unikała każdego konfliktu, wtedy jej pozycja w grupie byłaby coraz słabsza.
Agresja jest częścią naszego filogenetycznego spadku. Niektóre z naszych dawnych, biologicznych przyczyn agresji są niezbędna do życia, ważne zarówno dla poszczególnych osób jak i grup, np. eksploracyjna agresja skierowana na poznawanie granic społecznych, agresja z frustracji oraz ta służąca obronie.

    Proces naszej socjalizacji uczy tego, jakie formy agresji wolno nam realizować w życiu, a które musimy jak najszybciej w sobie poskromić, ponieważ nie odpowiadają obrazowi człowieka we współczesnym społeczeństwie. Dzieci bezustannie zbierają doświadczenia związane z agresją. Dzieci widzą agresywne zachowania u innych osób. Często są ofiarami agresji nawet ze strony najbliższych. Są to modele sytuacji wyzwalających agresję, warunków jej powstawania, reakcji i konsekwencji.

Agresję, która przybiera formę pogardy dla człowieka i prowadzi do przemocy oraz destrukcji, należy odrzucać, zapobiegać jej powstawaniu wszelkimi dostępnymi środkami.

W szkole agresywne starcia mogą mieć bardzo różnorodny charakter. Możemy je podzielić na cztery grupy:

  • Agresja fizyczna -występuje stosunkowo rzadko. Konflikt najczęściej dotyczy tylko dwóch osób, jednak bójka zawsze przyciąga gapiów. Efekt bójki nie zawsze można przewidzieć. Agresja fizyczna najczęściej rodzi strach i lęk u osób, które jej doświadczają.
  • Agresja werbalna - stanowi ok. 50% wszystkich przypadków agresji. Obejmuje ona szerokie spektrum możliwości: wyzwiska, przekleństwa, komentarze o różnym charakterze. Gdy ktoś jest rozzłoszczony, z jego ust przez dłuższy czas padają obelgi. Słowami można prowokować, rozdrażnić kogoś aż do wybuchu; słowami jednak można się także bronić i przeforsować swoją wolę. Słowa mogą ranić, odrzucać i ograniczać.
  • Agresja pośrednia lub cicha - jest równie bolesna jak każda inna, ponieważ nie można się włączyć do rozmowy, nie można współdziałać, czegoś osiągnąć. - bronić swojej pozycji jako partnera rozmowy i interakcji.
  • Agresja relacji - polega na wykluczeniu niektórych osób z grupy, przedstawiania siebie w lepszym świetle oraz narzucanie komuś swojej woli. Wykluczenie innych osób z relacji ma służyć sprawdzeniu tego, czy mogę przeforsować swoją wolę. Chodzi więc o zapewnienie sobie wpływów i możliwość wywierania wpływu na odbiór jednej osoby przez cały zespół. Jest to agresja polegająca na budowaniu swojego poczucia wartości kosztem innych.

 

Agresja ma różnorodne przyczyny, które warto poznać, jeżeli zachowanie danej osoby jest powodem poważnych konfliktów w klasie czy szkole.

Podstawowym powodem agresywnych zachowań jest model rozwiązywania konfliktów w rodzinie ucznia. Jeżeli odbywa się to za pomocą agresji słownej czy fizycznej dziecko w taki sam sposób będzie rozwiązywało swoje konflikty.

Bardzo często agresywni młodzi ludzie są analfabetami emocjonalnymi. Nie potrafią kojarzyć swoich zachowań z uczuciami innych osób. Takie osoby mają trudność w nazywaniu swoich własnych uczuć. Brak umiejętności społecznych jest powodem przegranej na loterii sympatii, ponieważ nie spełniają ważnych kryteriów emocjonalnych: nie są postrzegan jako takie, z którymi można miło spędzić czas i nie wiedzą, co robić, żeby inni dobrze się czuli w ich towarzystwie.

   W związku z tym, że podstawą agresji jest złość, warto w każdej klasie przeprowadzić zajęcia dotyczące edukacji emocjonalnej, gdzie uczniowie mieliby okazję poznać repertuar swoich uczuć i uczuć swoich kolegów. Dokonać ich podziału na przyjemne i nieprzyjemne oraz uświadomić to, że każdy jest źródłem uczuć dla innych. Może to być uczucie, które buduje lub rani. Kiedy skupiamy się na złości uczymy uczniów, że prawie zawsze jest ona reakcją wtórną i należy sprawdzić, co kryje się pod spodem - czy jesteś zazdrosny? poniżony? zraniony? Warto uświadomić sobie prawdziwą przyczynę złości i powiedzieć o swoich uczuciach związanych z daną sytuacją.

   Ważne jest też odpowiednie zrozumienie istoty konfliktu. Rozmowa, która z reguły przeradza się w konflikt, zaczyna się "nie od komunikowania, ale od przyjmowania pewnych założeń, pochopnego wyciągania z nich wniosków i wysyłania twardych przekazów w sposób, który sprawia, że innym trudno usłyszeć to, co mówisz". Warto w związku z tym, podejmując się rozwiązywania konfliktów, uświadomić uczniom, że nie chodzi o zupełne unikanie konfliktów, ale o to, by wyjaśniać nieporozumienia i przełamać wzajemną niechęć i urazy zanim doprowadzą do otwartej walki. Podkreślić należy znaczenie wyrażania uczuć wprost, ale w sposób, który nie przeradza się w agresję. Należy doprowadzić do tego, by osoby, których konflikt dotyczy, rozmawiały ze sobą stosując aktywne słuchanie, czyli patrząc sobie prosto w twarz, nawiązując kontakt wzrokowy i wysyłając nieme sygnały, które pozwolą partnerowi zorientować się, że jest słyszany i słuchany.


Literatura

Gabriele Haug-Schnabel "Agresja w przedszkolu" wyd. JEDNOŚĆ. Kielce 2001r. 

oprac.: Teresa Rudzińska 

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja