Artykuły
Nasi przyjaciele

  Pisanie jako czynność graficzna jest procesem, który angażuje prawidłowe spostrzeganie wzrokowe, sprawność manualną i koordynację wzrokowo- ruchową. Deficyty w tym zakresie powodują obniżoną sprawność grafomotoryczną czyli tzw. dysgrafię.Ocenę poziomu graficznego pisma najlepiej dokonać na podstawie wytworów szkolnych. Zeszyty szkolne odzwierciedlają prawdziwe trudności w technice pisania.

 

Analizując poziom graficzny należy mieć na uwadze następujące kryteria ( wg T. Wróbla):

  • kształt liter
  • łączenie liter
  • pisanie ruchem nieprzerywanym
  • zachowanie odpowiednich odstępów między literami i wyrazami
  • ogólne wrażenie

Do charakterystycznych objawów zaburzeń sprawności grafomotorycznej u dzieci należy:

  • pismo nieczytelne, nieestetyczne; brzydkie, gwałtowne
  • błędy proporcjonalności (litery wychodzące poza linie)
  • brak melodii kinetycznej pisma (litery pozbawione płynności , nie łączone)
  • ogólne wolne tempo pisania
  • zeszyty niestaranne, pomazane
  • zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka ( napięcie mięśni)
  • częste ścieranie i poprawianie
  • dziecko często się męczy i zniechęca
  • niechęć do wykonywania wszelkich ćwiczeń graficznych
  • ogólna słaba sprawność ruchowa całego ciała a szczególnie mała sprawność motoryczna rąk

Powodem obniżonego poziomu graficznego najczęściej jest:

  • nieprawidłowa pozycja ciała
  • nieprawidłowy chwyt pisarski
  • zaburzone analizatory korowe
  • problem z przetwarzaniem bodźców zmysłowych (układ przedsionkowy, proprioceptywny i dotykowy)
  • osłabione napięcie mięśniowe
  • zaburzenia emocjonalne

 

Symptomy zaburzeń graficznych:

Zakłócenia funkcji wzrokowych

  •  mała pomysłowość, "ściąganie" od kolegów
  • dzieci nie lubią rysować z pamięci, chętnie kolorują, korzystają z szablonów, kalkują

Duże napięcie mięśniowe

  • nadmierne przyciskanie, rysowanie linii grubych, przedzieranie papieru, linie są krzywe
  • przedmioty duże gdyż dziecko nie potrafi opanować ruchu

Małe napięcie mięśniowe

  • linie nikłe, drżące, niepewne
  • przedmioty małe, których wielkość uniemożliwia umieszczenie szczegółów

Dzieci leworęczne

  • mają ograniczoną precyzję ruchów, silną męczliwość ręki, nie nadążają za grupą, zamazują pismo, łamią ołówki. 
  • niepotrzebne przestawianie rąk powoduje nerwice, płacz, ataki złości.

Dzieci z zaburzeniami schematu ciała lub orientacji przestrzennej

  • będą przestawiać lub przekręcać rysunek
  • czasami poszczególne części ciała nie będą ze sobą powiązane
  • proporcje pomiędzy poszczególnymi częściami ciała nie będą zachowane

 

Ćwiczenia pobudzające motywację do czynności grafomotorycznych

 Dzieci nie lubią rysować gdy:

  • mają problem z czuciem dotykowym
  • mają problem z napięciem mięśniowym
  • nie potrafią fiksować wzroku, zaburzenie akomodacji i konwergencji ( wymagana konsultacja ortoptyczna)


Zazwyczaj dzieci mało sprawne ruchowo nie lubią rysować. Najczęściej jest to wtórny efekt ich niepowodzeń w rysowaniu. Dzieci takie nie tylko same nie zabierają się do rysowania , ale nawet zachęcane odmawiają wykonania rysunku, lub robią go na odczepnego. Im są starsze, tym niechęć potęguje się wraz z narastaniem trudności i niepowodzeń. Często tracą motywację do wszelkich czynności manualnych.

Co robić, gdy dziecko nie chce rysować

Biorąc pod uwagę, że czynności tego typu przygotowują dziecko do pisania, musimy zdać sobie sprawę z dalszych negatywnych konsekwencji będących przyczyną trudności w opanowaniu tej umiejętności w szkole.
Należy więc za wszelką cenę zachęcić dziecko do rysowania, pokazać mu ,że rysowanie może być bardzo przyjemnym i radosnym zajęciem.
Często jedynym wyjściem jest organizowanie "zabaw w rysowanie".

"Zabawa w rysowanie" to zabawa ruchowa, do której wplatamy elementy czynności graficznych. Zaczynamy od najprostszych tj. rysowanie patykiem na piasku czy mazanie palcem po papierze- dzieci mają odczucie że bawią się a nie że rysują. Zabawa ruchowa powinna być tak zaplanowana, aby stwarzała liczne preteksty co do czynności o charakterze graficznym. Z czasem tych czynności powinno być coraz więcej, tak że w końcowym etapie zabawa przeradza się samorzutnie w zajęcia plastyczne.
Wskazane jest aby wytwory dziecka po każdych zajęciach były eksponowane np. nad jego łóżkiem, za szkłem biblioteczki itp i pokazywane w obecności dziecka rodzinie i osobom odwiedzającym. Wytwory powinny być akceptowane i chwalone!
Zajęcia najlepiej zaczynać od ćwiczeń rozluźniających, wprowadzających dzieci w dobry nastrój.

Zabawa w rysowanie - przykłady ćwiczeń:

  • malowanie palcami i całymi dłońmi "Namaluj cokolwiek zechcesz, powiedz mi, gdy obraz będzie skończony"
  • ślady- pozostawianie na papierze odcisków dłoni i stóp umoczonych w farbie
  • malowanie grubym pędzlem - na dużych arkuszach papieru dzieci kolorem pokrywają papier w dowolny sposób
  • obrysowanie dłoni i stóp - przy użyciu narzędzia np. kredy lub ołówka
  • obrysowywanie całego ciała - na arkuszu papieru pakunkowego dziecko obrysowuje rodzeństwo lub rodzica
  • obrysowywanie przedmiotów - są to kolejne kroki przygotowujace dziecko do samodzielnego rysowania
  • rysowanie według gotowych szablonów - czyli wzdłuż ścianek otworów gotowych plastikowych szablonów. Ważne w tej zabawie jest uzyskanie zadowalającego efektu w szybki i łatwy sposób, co silnie motywuje do dalszych zajęć
  • zabawa w "mapę"- malowanie wspólnie z rodzicem na dużym arkuszu papieru planu miasta z ulicami po których będą mogły jeździć samochody zabawki. Kreślenie linii równoległych, zakoli, pętli, prostych schematów rysunkowych.

 

gdy_dziecko_brzydko_1

 Przygotowywanie do nauki ładnego pisania i prawidłowego chwytu jak również usprawnianie motoryki należy zacząć już z dziećmi 5-6 letnimi.
Służą do tego różne ćwiczenia zawarte w licznych publikacjach m.in. "Metoda dobrego startu" M.Bogdanowicz
Bardzo istotne dla rozwoju motoryki są zajęcia, w których czynności ruchowe odbywają się pod ścisła kontrolą wzroku. Są to tzw. ćwiczenia grafomotoryczne kształcące zarówno motorykę, percepcję wzrokową, jak i koordynację wzrokowo-ruchową.

Dla dzieci z obniżona sprawnością grafomotoryczną prowadzone są zajęcia terapeutyczne mające na celu:

  • podnoszenie ogólnej sprawności ruchowej
  • kształcenie orientacji w schemacie ciała i przestrzeni
  • usprawnianie motoryki rąk- głównie dominującej
  • usprawnianie koordynacji wzrokowo-ruchowej
  • kształcenie umiejętności regulowania napięcia mięśniowego
  • rozwijanie precyzji i koordynacji ruchów poprzez ćwiczenia ruchowe dłoni, nadgarstków i palców
  • ćwiczenia usprawniające manualnie
  • wyrównywanie dysharmonii rozwoju osobowości

Przykłady ćwiczeń usprawniających technikę pisania i rysowania:

 1. Ćwiczenia ułatwiające opanowanie prawidłowego chwytu i sposobu trzymania ołówka:

  • lepienie kulek, wężyków z plasteliny
  • wydzieranie drobnych papierków
  • rysowanie w płaszczyźnie poziomej; na papierze leżącym na ławce , gdy dziecko stoi, a jego ręka swobodnie zwisa ku dołowi
  • rysowanie w płaszczyźnie pionowej: na papierze rozpiętym na ścianie lub tablicy, gdy dziecko stoi, unosząc rękę na wysokość dolnej części twarzy
  • stosowanie plastikowych nasadek na narzędzia służące do pisania

2. Ćwiczenia współpracy ręki i oka:

  • rysowanie po śladzie, wypełnianie wykropkowanych linii, obwodzenie konturów rysunku
  • kalkowanie rysunków przez kalkę techniczną
  • obrysowywanie przedmiotów i rysowanie z użyciem szablonów
  • zamalowywanie rysunków konturowych
  • kreślenie fali i spirali
  • zakreskowanie pół liniami pionowymi, poziomymi, ukośnymi, falistymi
  • wypełnianie rysunku innymi materiałami np. wydzieranka , plastelina , wata
  • wycinanie i wklejanie rysunków

3. Ćwiczenia usprawniające koordynację całego ciała:

  • ćwiczenia z zakresu kinezjologii edukacyjnej np.; rysowanie oburącz, leniwa ósemka
  • ćwiczenia ruchowe przy muzyce
  • ćwiczenia kończyn górnych wg "Metody Dobrego Startu" M. Bogdanowicz
  • ćwiczenia ogólnorozwojowe

4. Ćwiczenia wytwarzające nawyki ruchowe związane z kierunkiem pisania(automatyzacja ruchów):

  • kreślenie linii z zachowaniem kierunku; linie pionowe z góry na dół, linie poziome od lewej strony do prawej
  • rysowanie kół w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara tak jak podczas pisania litery C
  • rysowanie szlaczków rozpoczętych od lewej strony

5. Ćwiczenia rozwijające orientację w schemacie ciała i przestrzeni:

  • wskazywanie dziecku części ciała i nazywanie ich
  • obrysowywanie różnych części ciała i nazywanie ich
  • wielokrotne zwracanie się do dziecka z poleceniem np. podaj prawą rękę, podnieś lewą nogę itp.
  • wskazywanie przedmiotów na obrazku i określanie ich położenia
  • zabawy ruchowe polegające na wykonywaniu poleceń prowadzącego typu: zrób krok do przodu itp.

6. Ćwiczenia kontrolujące i regulujące napięcie mięśniowe rąk:

  • zabawy dłońmi w ciepłej wodzie
  • kreślenie linii, figur , liter ,cyfr na tackach z kaszą lub piaskiem
  • malowanie palcami
  • malowanie za pomocą pędzla do golenia
  • modelowanie, wycinanie, wydzieranie
  • rysowanie i malowanie w płaszczyźnie pionowej

7. Ćwiczenia ruchowe palców , dłoni i nadgarstków:

  • ruchy okrężne nadgarstka
  • zginanie i prostowanie nadgarstka
  • ćwiczenia dłoni i palców wg. "Metody dobrego startu" M.Bogdanowicz
  • odciskanie linii papilarnych paluszków, rysowanie kredkami nakładanymi na palce

8.  Ćwiczenia relaksacyjne w przerwach podczas ćwiczeń:

  • zaciskanie i rozwieranie pięści na przemian, uświadamianie sobie stanu napięcia mięśniowego i rozluźnienia
  • zabawy naśladujące ruchy np. pryskanie wodą, otrząsanie się z wody

Jedną z głównych przyczyn pisma dysgraficznego jest nieprawidłowy chwyt narzędzia do pisania!

gdy_dziecko_brzydko_3

Rys. Prawidłowy sposób trzymania ołówka przy pisaniu


Narzędzia i przybory ułatwiające prawidłowy chwyt i naukę poprawnego pisania.Ołówek trzymamy w trzech palcach: pomiędzy kciukiem i lekko zgiętym palcem wskazującym, opierając go na palcu środkowym.
Palce trzymające ołówek powinny znajdować się w odległości około 2 cm od powierzchni papieru. Trzymanie narzędzia zbyt nisko sprawia, że dziecko ma trudności ze śledzeniem napisanego tekstu.

Narzędzia i przybory ułatwiające prawidłowy chwyt i naukę poprawnego pisania.

Dla dzieci, które nieprawidłowo trzymają ołówek w palcach, zalecane są nasadki plastikowe. Stosowanie takiej nasadki podczas pisania czy rysowania umożliwia skorygowanie nieprawidłowego chwytu narzędzia graficznego.

 

gdy_dziecko_brzydko_4

Nasadka jest też pomocna w przypadku, gdy dziecko nie potrafi kontrolować siły chwytu i nacisku na narzędzie w chwili pisania. Ponadto przydaje się ,gdy dziecko trzyma palce zbyt blisko kartki papieru, zasłaniając sobie pole widzenia. Nasadki te są przydatne zarówno dla praworęcznych jak i leworęcznych dzieci. Powinno się używać ich tak długo, aż wytworzy się i utrwali prawidłowy sposób trzymania ołówka.

Oprócz wyżej opisanych nasadek na narzędzia do pisania w sklepach papierniczych dostępne są kredki i ołówki o przekroju trójkątnym:

gdy_dziecko_brzydko_5

 
oraz pióra kulkowe z wgłębieniami na palce dla ręki lewej i prawej:

 

gdy_dziecko_brzydko_6

 

 

Ładnie pisze ten, kto przestrzega poniższych zasad 

  • w czasie pisania siedzi wyprostowany, nie pochyla się; obie ręce ma oparte na przedramionach, ręka pisząca jest ułożona wyżej niż ręka przytrzymująca zeszyt. Krzesło i biurko powinny być przystosowane do wzrostu
  • ręką przytrzymuje zeszyt poniżej linii pisania
  • używa właściwego narzędzia do pisania. ( UWAGA! narzędzie do pisania postawione na papierze i pociągane bez jakiegokolwiek nacisku musi pozostawić ślad, który zadowoli piszącego; narzędzie do pisania nie może być ciężkie, zbyt cienkie, zbyt grube, w miejscu trzymania nie może mieć zgrubień, uskoków, złączeń utrudniających swobodne operowanie.)
  • trzyma narzędzie do pisania końcem kciuka i palca wskazującego w odległości ok. 2cm od końcówki piszącej i podtrzymuje palcem środkowym
  • swobodnie porusza narzędziem do pisania, wysuwając i kurcząc trzy palce
  • swobodnie prowadzi narzędzie do pisania: nie ściska i nie naciska mocno
  • swobodnie przesuwa dłoń po kartce, opierając ją na małym palcu, który zachowuje się jak resor
  • przestaje pisać, gdy ręka odmawia posłuszeństwa, np. jest zmęczona
  • ściśle przestrzega punktów wejścia i kierunków kreślenia ( pisania) liter
  • pisze litery z wszystkimi ich elementami: kreskami, kropkami, ogonkami itp.
  • łączy litery w wyrazach

Ważną rolę odgrywa światło; jeśli uczeń pisze prawa ręką powinno padać z lewej strony, jeśli lewą z przeciwnej strony , nieco bliżej środka osi

 

Ćwiczenia fizyczne dla dzieci z obniżonym poziomem graficznym

1. Krążenie ramion z boku

  • małe kółka, średnie i duże każde 5 razy
  • rotacje ramion :dłonie ku górze i ku dołowi na zmianę
  • stopniowe zwiększanie liczby obrotów do 20 ruchów każdego rodzaju

2. Obroty ramion z przodu ( jak wyżej) , wielkie koła mają przecinać się na linii ciała

3. Mocne zaciskanie dłoni

  • kciuki na zewnątrz
  • ścisnąć dłoń w pięść, rozluźnić, wyprostować palce (10 razy)

4. Pływanie na "sucho"

  • 10 razy ruchów ramionami jak przy pływaniu crawlem
  • 10 ruchów jak przy pływaniu na grzbiecie

5. Przeciwstawianie palców: kciuk -> palec wskazujący i środkowy

  • 10 razy nacisk kciuka i dwóch palców licząc do 3

6. Wystukiwanie palcami po stole określonego rytmu- naśladowanie osoby prowadzącej, która podaje wzór

7. Taczka, krab ,pompki

8. Jednoczesne unoszenie tych samych palców obu rąk leżących na stole z nazywaniem palców

9. Ściskanie w dłoniach piłeczek o różnej twardości (5-10 razy)

10. Zabawy paluszkowe - kukiełki, pacynki

11. Spinacze bieliźniane , spinanie z użyciem kciuka i palca wskazującego

12. Równoczesne rysowanie oburącz dużych kół na tablicy

 



Literatura:
1. Bogdanowicz M. "Lewa ręka rysuje i pisze"
2. Bogdanowicz M. "Leworęczność u dzieci"
3. Bogdanowicz M. "Metoda Dobrego startu"
4. Dmochowska Maria- "Zanim dziecko zacznie pisać"
5. Burtowy M. "Przygotowanie dzieci w wieku przedszkolnym do nauki pisania i czytania w szkole"
6. Mańkowska Izabela "Kreowanie rozwoju dziecka"
7. Bogdanowicz, Okrzesik "Opis i planowanie zajęć wg Metody Ruchu Rozwijającego

 

Na podstwie opracowania  Aliny Krywolewicz i Bożeny Zboińskiej

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja