Artykuły
Nasi przyjaciele

(problem dojrzewania i zachowań agresywnych u młodzieży gimnazjalnej)


      Gimnazjalista to dziecko a może młody człowiek, który, ku swojemu i innych zaskoczeniu, zaczyna zmieniać się pod wieloma względami. Rodzice coraz mniej są pewni czy zachodzące zmiany są prawidłowe, czy przypadają na tzw. normę rozwojową.

W tym czasie weryfikują swoje postawy rodzicielskie zadając sobie pytanie czy na pewno są dobrymi opiekunami. Martwią się czy młody człowiek spełni pokładane w nim nadzieje, czy przekonają go do dokonywania prawidłowych wyborów, czy ustrzegą przed zagrożeniami cywilizacyjnymi. Jak bardzo ważna stanie się grupa rówieśnicza, czy "nie stracą kontaktu ze swoim dzieckiem".
A nastolatek?
On również dostrzega z dnia na dzień, że jest inny. Otaczająca rzeczywistość jawi się teraz w ostrych kolorach. Coraz częściej odczuwa lęk, niepewność, zagubienie, wzburzenie, gniew etc. Po zakończeniu beztroskiego dzieciństwa, każdego dnia musi pokonywać ogrom przeszkód. Rodzina nastolatka, jak i on sam, odczuwa ciężar zachodzących zmian.

Zmiany te dotyczą wszystkich aspektów rozwoju.

Zmiany fizyczne:

  • przyspieszenie wzrostu / mogą towarzyszyć temu tzw. "bóle mięśniowe"/,
  • przyrost masy ciała,
  • pojawienie się drugorzędnych cech płciowych,
  • "burza" hormonalna, etc.

Zmiany poznawcze:

  • myślenie w kategoriach abstrakcji i prawdopodobieństwa - młodzi ludzie uczą się myśleć jak osoby dorosłe,
  • nastolatkowie potrafią zrozumieć, że dane zachowanie może być spowodowane wieloma przyczynami, hipotetycznie rozważają różne  wersje zdarzeń (przyjmują nawet takie rozwiązania, które nie są rzeczywiste)
  • egocentryzm nastolatków- niedojrzałość przejawiająca się w słabym odróżnianiu własnych poglądów od tego co myślą inni, wszyscy powinni myśleć tak jak on.

Zmiany emocjonalne:

  • wahania nastrojów,
  • przewrażliwienie na swoim punkcie,
  • usilne poszukiwanie akceptacji w gronie rówieśników,
  • pierwsze próby przeżywania doświadczeń miłosnych,
  • ryzyko depresji,
  • niska odporność na stres,
  • uciekanie w zachowania skrajne (postawa agresywna, postawa wycofania, apatii/)

Zachowania agresywne u młodzieży gimnazjalnej

    Agresja - wg Szewczyka - jest to działanie fizyczne lub słowne, celem którego jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej, rzeczywistej lub symbolicznej jakieś osobie lub czemuś co ją zastępuję. Pokrewne jest pojęcie przemocy, często utożsamianej z agresją lub przez niektórych autorów różnicowane jako użycie siły w stosunku do osoby słabszej fizycznie lub psychicznie,w odróżnieniu od agresji, która dotyczy stron o zbliżonych możliwościach zarówno obronnych jak i zachowania agresywnego.

Można wyróżnić:

  • agresję interpersonalną - skierowaną na inne osoby lub grupy społeczne,
  • agresję przedmiotowa - skierowaną na rzeczy, przedmioty z otoczenia,
  • agresję przeniesioną - skierowaną zastępczo na inne osoby lub przedmioty,
  • autoagresję - skierowaną na samego siebie,
  • agresję fizyczną - w postaci ataku bezpośredniego z użyciem siły fizycznej,
  • agresję werbalną - w postaci obrażania, wyzwisk,
  • agresję ekspresyjną - w postaci mowy ciała,
  • agresję bezpośrednią - polegającą na ataku skierowanym wprost na określoną osobę lub rzecz,
  • agresję pośrednią - oszczerstwa, prowokacje, manipulacje, ośmieszanie, izolowanie - powoduje szkodę osobie, na którą skierowana jest intencja, chociaż do ataku bezpośredniego nie dochodzi.


Skąd się bierz agresja?

 Agresja jako instynkt:

Człowiek rodzi się z instynktem walki, który jest mu niezbędny do przeżycia. Agresja jest zatem postrzegana jako wrodzona, powstała na drodze ewolucji.O ile instynkt agresji jest wrodzony, niezmienny, to zachowania agresywne są modyfikowane przez środowisko i wychowanie.

Agresja jako reakcja na frustrację:
Zjawisko frustracji występuje wtedy, gdy w toku realizacji jakiegoś celu człowiek napotyka na przeszkodę udaremniającą tę realizację. W takim rozumieniu agresja nie jest jedynie odreagowaniem nagromadzonego instynktu, lecz zachowaniem ukierunkowanym na rozładowanie nagromadzonego napięcia emocjonalnego związanego z niemożnością osiągnięcia celu.

Teoria społecznego uczenia się:
Zachowania agresywne, jak wszystkie inne zachowania człowieka, podlegają prawidłowościom uczenia się. Dziecko nieustannie obserwuje środowisko rodzinne, rówieśnicze, szkolne. Buduje sobie wizerunek rozwiązywania trudnych, konfliktowych sytuacji poprzez wzorce, które może zaobserwować w otoczeniu. Ważną rolę w procesie uczenia się odgrywa mechanizm modelowania. Młody człowiek uczy się przez naśladownictwo. Badania nad uczeniem wskazują również, że u młodego człowieka występują zarówno tendencje do utrwalania zachowań nagradzanych jak i karanych- poprzez wyróżnianie spośród innych.

Przyczyny agresji:
rodzina

  • dzieci nie mogą sprostać wymaganiom i aspiracjom rodziców,
  • dzieci doświadczają aktu przemocy,
  • rodzina przyjęła model wychowawczy akceptujący przemoc (czy to skierowaną w stronę dziecka, czy też pozwalający manifestować dziecku zachowania agresywne jako wyraz własnej zaradności, siły, krytyki słabości),
  • rodzice nie spełniają oczekiwań dzieci,
  • w pewnym momencie rodzice przeszkadzają w zamierzeniach życiowych swoich dzieci, rodzice prezentują postawę odrzucenia w stosunku do dziecka (brak bliskich więzi zaburza kształtowanie się empatii i prowadzi do głębokiej frustracji),
  • bezradność i niekonsekwencja wychowawcza,
  • patologiczne więzi w rodzinie przejawiające się brakiem szacunku, agresywnym komunikowaniem się, rozpadem małżeństw i wchodzeniem w nowe, często nieformalne, związki (w konsekwencji brak stabilizacji).

szkoła

  • poziom wymagań szkolnych, a umiejętności określania problemów edukacyjnych,
  • obniżenie autorytetu szkoły jako miejsca kształtowania się wartości, konflikt na poziomie ról społecznych (nauczyciel jako osoba dominująca, oceniająca, postrzegana często jako wroga),
  • niewłaściwy sposób komunikowania się nauczyciela z uczniami (poniżanie, obrażanie, ośmieszanie, dystansowanie, obojętność, niekonsekwencja wychowawcza),
  • sposób nauczania- dominuje metoda wykładu,
  • anonimowość ucznia,
  • zbyt duża liczebność uczniów na ograniczonej powierzchni stwarza możliwość konfliktu,
  • zbyt dużo czasu spędzonego w określony, ukierunkowany sposób powoduje, że dziecko nie potrafi samo organizować czasu wolnego, ma trudności w koncentracji uwagi,
  • zbyt mało pracy twórczej, przeważa praca odtwórcza,
  • brak jasnych reguł życia szkolnego,

czynniki społeczne

  • obniżenie progu wrażliwości na agresję,
  • wzorce medialne - napływ negatywnych informacji,
  • dewaluacja wartości społecznych,
  • poziom hałasu, obniżenie progu wrażliwości na agresję,
  • wzorce medialne - napływ negatywnych informacji,
  • dewaluacja wartości społecznych,
  • poziom hałasu,


Formy agresji:

  • fizyczna - kopanie, popychanie, plucie, wymuszanie pieniędzy, przetrzymywanie w pomieszczeniach, zmuszanie do wykonania jakieś pracy,
  • słowna - przezywanie, wyśmiewanie, publiczne obrażanie, plotkowanie, manipulowanie związkiem przyjaźni, szantażowanie,
  • bez słów i kontaktu fizycznego: wrogie gesty, izolowanie, "miny"

 

Jak pomóc swojemu dorastającemu dziecku:

  • przede wszystkim zawsze kochać i szanować młodego człowieka,
  • zapewniać mu pełną akceptację jego jako osoby, doceniać każdy wysiłek poniesiony przez młodego człowieka w pracy nad sobą (nawet jeśli zdarzają się upadki),
  • często inicjować rozmowy na różne tematy by móc poznać jego problemy i radości, być zorientowanym w tematach i aktualnościach młodzieżowych,
  • umożliwiać kontakt z rówieśnikami na terenie domu rodzinnego - jest to okazja do poznania grona kolegów i przyjaciół,
  • pozwolić dziecku być przewodnikiem, nauczycielem w niektórych sytuacjach (np. przy okazji poznawania nowinek informatycznych),
  • powierzać nastolatkowi załatwienie spraw w urzędach i innych instytucjach wdrażając go do odpowiedzialności,
  • w czasie rozmów utrzymywać kontakt wzrokowy, słuchać uważnie, odłożyć inne zajęcia - dzięki czemu dziecko będzie wiedziało, że jest ważne,
  • okazywać swoje uczucia w formie ustnej czy fizycznej tak, by dziecko uczyło się nazywać i przeżywać własne emocje (szczególnie te trudne),
  • zachęcać dziecko do artykułowania swoich potrzeb w nieagresywny sposób,
  • w obecności dziecka nie kwestionować decyzji drugiego rodzica,
  • dokonywać ustaleń uwzględniając zdanie wszystkich członków rodziny, umożliwiać dziecku przedstawienia własnej argumentacji,
  • w porozumieniu z dzieckiem przyporządkowywać stałe obowiązki dla członków rodziny, wspierać dziecko w wypełnianiu codziennych obowiązków,
  • nie stosować przekupstwa,
  • w sytuacjach trudnych, w zdenerwowaniu nie podejmować dyskusji, powrócić do rozmowy gdy emocje opadną,
  • starać się nie tracić panowania nad sobą, nie krzyczeć,
  • jasno oddzielać czyn od sprawcy (dziecko musi być pewne miłości rodziców),
  • wymierzoną karę należy przede wszystkim dobrze uzasadnić, kara musi być odpowiednia do czynu, nie może nosić znamion uwłaczania człowiekowi,
  • nie pobłażać wybuchom gniewu, krzyku - wtedy zakończyć rozmowę z zaznaczeniem, iż będzie ona kontynuowana gdy obie strony będą gotowe,

 

Zachowania agresywne są sygnałem związanym z przeżywaniem przez dziecko głębokiego stresu, dlatego szczególnie ważne jest w pierwszej kolejności rozpoznanie przyczyny agresji u jeszcze bardzo niedojrzałego nastolatka.

 


na podstawie opracowania Katarzyny Rosa

Kontakt

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
59-700 Bolesławiec
ul. Trankiewiczów 11
tel. 757322658
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
lokalizacja